‘Soms moet je niet vluchten voor wat je bang maakt, maar er juist naartoe rennen’

De gedragspsycholoog Bram Vervliet legt de mechanismen bloot van waarom we als biologisch wezen geprogrammeerd zijn om bang te zijn, hoe die angst maatschappelijk wordt getriggerd en hoe we er mentaal de controle over terugwinnen. Waar psychiater Stephan Claes angst benadert vanuit de klinische praktijk (zie eerdere lezing), bekijkt Bram Vervliet angst vanuit een experimentele en bio-evolutionaire hoek. Via zijn laboratorium Bramlab (Brain Research of Affective Mechanisms) zoekt hij naar de fundamentele mechanismen van angst: hoe ontstaat angst in het brein, hoe leren we angst aan (conditionering) en hoe leren we het weer áf? Zijn benadering trekt lijnen van het gedrag van prooidieren tot de manier waarop angst binnensluipt in onze moderne maatschappij en cultuur.

In zijn boek Waarom we bang zijn beschrijft hij de "angstparadox": hoewel we historisch gezien in een van de veiligste werelden ooit leven, voelen we ons steeds banger en onveiliger door de constante stroom aan (media)dreigingen. Hij focust op hoe angst onze blik verblindt, ons vatbaarder maakt voor controlemanipulatie (of racisme) en hoe we de reflex hebben om te vluchten.

Vervliet zoekt de oplossing in gedragsmatige moed en confrontatie. Zijn motto is eerder: niet vluchten voor wat je bang maakt, maar er juist naartoe rennen. Door de confrontatie aan te gaan, ontdekken onze hersenen dat de dreiging meevalt, waardoor de angst logischerwijs uitdooft

Prof. dr. Bram Vervliet is hoofdleraar en psycholoog aan de KULeuven binnen de onderzoekseenheid Brein & Cognitief. Hij leidt het onderzoekslab BRAMLAB, is programmadirecteur van de Master in de Psychologie en is daarnaast auteur van het populairwetenschappelijke boek "Waarom we bang zijn". 

Zijn wetenschappelijke werk bevindt zich op het snijvlak van de associatieve leertheorie, klinische psychologie en translationele neurowetenschappen. Hij doet specifiek onderzoek naar de psychobiologische processen achter angst:

• Angstconditionering: Hoe neutrale signalen door ervaring veranderen in gevarensignalen. 

• Angstgeneralisatie en -extinctie: Het uitbreiden van angst naar vergelijkbare situaties en hoe deze angst vervolgens weer 'afgeleerd' of uitgedoofd kan worden. 

• Vermijdingsgedrag: Het onderzoeken van de mechanismen achter (overdreven) vermijdingsgedrag, onder andere bij dwangstoornissen (OCD). [1]

• Therapeutische innovatie: Het ontwikkelen en testen van nieuwe klinische interventies om maladactieve angsten effectiever te behandelen. [1]

Met zijn boek en publieke lezingen vertaalt hij complexe laboratoriuminzichten over angst en stress naar een breed publiek.

We ervaren angst als er iets belangrijks op het spel staat. Je wordt bang of emotioneel als er iets gebeurt dat je niet koud laat. En zo kan angst je iets leren over jezelf en over wat waardevol is voor jou.

Deze lezing sluit bijzonder goed aan bij de eerdere lezing van psychiater Stephan Claes die angst bekijkt vanuit de klinische en medische praktijk. Hij ziet dagelijks patiënten bij wie angst verlammend werkt. Zijn focus ligt sterk op de impact van chronische stress op het lichaam en hoe maatschappelijke druk (perfectionisme, prestatiedrang) omslaat in burn-out en depressie. In zijn boek De gestreste samenleving focust hij op de angst om te falen en niet te voldoen aan het perfecte plaatje. Hij stelt dat onze maatschappij uitgeput raakt door constante zelfevaluatie en prestatiedrang. Angst uit zich hier vaak als een sluimerend, fysiek en mentaal onbehagen. Hij pleit voor het herstellen van de biologische balans en reikt vier vergeten menselijke vaardigheden aan om stress en angst te bezweren: mededogen, zelfkennis, vergeving en dankbaarheid.